Siedzicie wieczorem na tej samej kanapie. Jedna osoba przewija telefon, druga ogląda serial. Padają pojedyncze zdania o zakupach, rachunkach i planie na jutro. Z zewnątrz wszystko jest w porządku: nie ma awantur, jest wspólne mieszkanie, wspólny kalendarz, może wspólne dzieci. A jednak gdzieś w środku pojawia się ciche, trudne do wypowiedzenia uczucie: jestem tu, tuż obok, a czuję się zupełnie sam albo sama.
Jeśli to brzmi znajomo, chcemy, żebyś wiedział lub wiedziała jedno: to doświadczenie ma swoją nazwę i nie oznacza, że coś jest z Tobą nie tak. Samotność w związku to zjawisko, któremu badacze przyglądają się od lat. Może dotyczyć osób, które naprawdę kochają swoich partnerów czy partnerki, i par, które z boku wyglądają na zgodne. W tym tekście przyjrzymy się, czym jest ta samotność, skąd się bierze i jak możecie zacząć o niej rozmawiać.
Czym jest samotność, gdy nie brakuje ludzi wokół?
W psychologii samotność opisuje się jako nieprzyjemny stan wywołany subiektywnym poczuciem, że brakuje nam więzi z ludźmi (Perlman i Peplau, 1981). Najważniejsze jest tu słowo „subiektywnym”. Według modelu rozbieżności poznawczej samotność pojawia się wtedy, gdy widzimy różnicę między kontaktem z ludźmi, jakiego chcemy, a tym, który rzeczywiście mamy.
Warto odróżnić samotność od izolacji społecznej. Izolacja to obiektywny brak kontaktów z innymi. Samotność jest doświadczeniem wewnętrznym. Można być samemu i nie czuć się samotnie. Można też mieć wokół siebie ludzi, a nawet bliską osobę na co dzień, i czuć, że nikt naprawdę nie jest blisko.
Badacze podkreślają, że samotność nie musi zależeć od liczby naszych relacji. Często pojawia się właśnie wśród ludzi, gdy czujemy rozdźwięk między tym, co przeżywamy w środku, a tym, co dzieje się wokół nas. W związku oznacza to coś bardzo konkretnego: sama obecność drugiej osoby nie wystarcza. Liczy się to, czy czujesz, że ona widzi Twoje przeżycia i czy jest na nie miejsce między wami.
Jak często samotność w związku się zdarza?
Częściej, niż mogłoby się wydawać. W badaniach prowadzonych w Stanach Zjednoczonych ponad jedna trzecia starszych osób w związku małżeńskim deklarowała poczucie samotności. Co więcej, samotność współmałżonka zwiększała szansę, że samotnie poczuje się także druga osoba (badanie opublikowane w PMC).
W niemieckim badaniu KORA-Age wzięło udział 500 osób w małżeństwie, w średnim wieku 73,8 roku. Skala samotności UCLA wskazała, że samotnie czuło się 75 z nich, czyli 15%. Autorzy uważają, że te osoby dostrzegały brak równowagi między swoimi potrzebami społecznymi a jakością relacji małżeńskiej (badanie KORA-Age).
Ważne zastrzeżenie: większość tych badań dotyczy par małżeńskich w średnim i starszym wieku, głównie heteroseksualnych. Nie da się więc przenieść tych odsetków na wszystkie pary. Pokazują one jednak coś istotnego: bycie w związku samo w sobie nie chroni przed samotnością.
Liczy się jakość bliskości, a nie sam fakt bycia razem
Skoro związek nie jest automatyczną ochroną, co decyduje o tym, czy czujemy się w nim blisko? Badania wskazują przede wszystkim na samą relację. Według Ayalon i współpracowników (2012) około 25% różnic w poczuciu samotności między osobami w małżeństwie wynika z ich wzajemnej relacji.
Olson i Wong (2001) zauważyli, że to jakość codziennych interakcji decyduje, czy małżeństwo zmniejsza, czy zwiększa samotność obojga osób. W dwuletnim badaniu podłużnym negatywne cechy relacji, w tym stawianie żądań, wiązały się z późniejszą samotnością u obu stron (Stokes, 2017).
Ciekawe jest też badanie, w którym starsze osoby z przewlekłym bólem pleców i ich partnerzy lub partnerki przez 30 dni zapisywali, ile bliskości mieli, ile chcieli mieć i jak bardzo czuli się samotni. W dni, gdy różnica między bliskością pożądaną a rzeczywistą była większa, rosło też poczucie samotności. Wiązało się to z mniej pozytywnymi i bardziej negatywnymi interakcjami w małżeństwie (badanie dzienniczkowe w PMC). To dobrze oddaje istotę samotności we dwoje: nie chodzi o to, czy ktoś jest obok, ale o przepaść między tym, czego potrzebujesz, a tym, co dostajesz.
„Przecież się nie kłócimy”, czyli o cichym oddaleniu
Wiele osób zakłada, że skoro w związku nie ma awantur, to wszystko jest w porządku. Badania pokazują bardziej złożony obraz. Najbardziej samotne były osoby w związkach awersyjnych, czyli pełnych napięcia i niechęci. Jednak osoby w związkach obojętnych lub ambiwalentnych również czuły się bardziej samotne niż te w związkach wspierających (badanie w PMC).
Obojętność bywa trudna do zauważenia, bo nie hałasuje. To raczej brak: brak pytań o to, jak minął dzień, brak ciekawości, brak dotyku, który nie jest tylko rutyną. Czasem para przestaje się kłócić nie dlatego, że jest jej dobrze, ale dlatego, że obie osoby przestały wierzyć, że rozmowa coś zmieni.
Samotność, która dotyczy was obojga
Kiedy czujesz się samotnie w związku, łatwo pomyśleć, że to Twój prywatny problem albo że ktoś zawinił. Badania podpowiadają inne spojrzenie. W cytowanym wyżej badaniu 28% różnic w samotności wynikało z różnic między parami, a nie między pojedynczymi osobami. Inny zespół badaczy zauważa, że poczucie samotności małżonków zwykle idzie w parze i wiąże się z napięciem w relacji oraz z poczuciem, że partner lub partnerka mniej wspiera.
W jednym z badań 137 par w wieku 40–70 lat przez osiem dni, trzy razy dziennie, oceniało swoją samotność w telefonie. U obojga partnerów samotność utrzymywała się z jednego pomiaru na kolejny. W tej grupie samotność kobiet wiązała się z samotnością mężczyzn w poprzednim pomiarze, choć w drugą stronę taka zależność się nie pojawiła (badanie par w PMC). Te wyniki pokazują, że samotność może krążyć między partnerami jak niewypowiedziana atmosfera w domu.
To ważne, bo zdejmuje ciężar winy. Badania pokazują, że duża część samotności w związku wiąże się z tym, co dzieje się między wami, a nie tylko z jedną osobą. Dlatego warto przyglądać się jej razem.
Dlaczego warto się tym zająć
Samotność w związku nie jest tylko kwestią nastroju. W badaniu KORA-Age osoby w małżeństwie, które czuły się samotne, częściej zmagały się z depresją, lękiem, problemami ze snem i silnym stresem niż osoby w małżeństwie, które samotne się nie czuły. W innym badaniu samotność własna i partnera wiązała się ze wzrostem wskaźnika poziomu cukru we krwi przy niskim wsparciu w małżeństwie. Gdy wsparcie było wyższe, ten efekt słabł.
To dobra wiadomość: bliskość i wsparcie w relacji mają znaczenie. Nie chodzi o to, by się bać, ale by potraktować swoje poczucie oddalenia poważnie i z troską. Jeśli czujesz, że napięcie zaczyna Cię przytłaczać, może przydać się też nasz tekst o tym, jak zrozumieć stres i odzyskać spokój.
Jak nazwać oddalenie?
Pierwszym krokiem często jest po prostu zauważenie, co się dzieje. Poniższa lista nie służy do oceniania siebie ani drugiej osoby. To raczej zaproszenie do refleksji. Może rozpoznasz w niej któreś z tych doświadczeń:
- Rozmawiacie głównie o sprawach organizacyjnych, a rzadko o tym, co czujecie.
- Masz wrażenie, że nie warto mówić o swoich przeżyciach, bo i tak nie zostaną usłyszane.
- Ważne wydarzenia ze swojego dnia łatwiej opowiadasz innym osobom niż partnerowi czy partnerce.
- Wspólny czas wypełniają ekrany, obowiązki lub milczenie.
- Tęsknisz za bliskością, ale nie wiesz, jak o nią poprosić.
- Czujesz ulgę, gdy jesteście osobno, i smutek, gdy to zauważasz.
Nazwanie tego, co przeżywasz, bywa zaskakująco ważne. Zdanie „czuję się samotnie, choć jesteśmy razem” często mówi więcej niż wiele godzin domysłów.
Jak zacząć rozmowę o samotności w związku?
Rozmowa o oddaleniu może budzić niepokój. Pojawia się obawa, że druga osoba poczuje się oskarżona albo że rozmowa skończy się kłótnią. Kilka wskazówek może ją nieco ułatwić:
- Wybierzcie dobry moment. Nie w biegu, nie w trakcie sporu, nie późno w nocy. Możesz zapytać: „Czy znajdziesz dla mnie chwilę? Chciałbym lub chciałabym porozmawiać o nas”.
- Mów o sobie, nie o drugiej osobie. Zamiast „nigdy mnie nie słuchasz” spróbuj „ostatnio czuję się daleko od Ciebie i tęsknię za nami”.
- Nazwij potrzebę. Samotność to różnica między bliskością, jakiej chcesz, a tą, którą masz. Spróbuj powiedzieć, czego Ci brakuje: rozmowy, czułości, wspólnego czasu, zainteresowania.
- Zapytaj, jak jest po drugiej stronie. Skoro samotność często dotyczy obojga, możliwe, że partner lub partnerka też coś podobnego przeżywa.
- Zacznijcie od małych kroków. Dziesięć minut rozmowy bez telefonów, wspólny spacer, jedno pytanie dziennie o coś więcej niż logistykę.
- Bądź dla siebie łagodny lub łagodna. Jedna rozmowa nie musi wszystkiego rozwiązać. Ważne, że się zaczęła.
Cztery mity o samotności we dwoje
- „Samotność to brak ludzi wokół”. Samotność jest subiektywna i nie zależy od liczby relacji.
- „Związek chroni przed samotnością”. Chroni wtedy, gdy relacja jest wspierająca. Decyduje jakość interakcji.
- „Skoro się nie kłócimy, to jesteśmy blisko”. Obojętność również wiąże się z większą samotnością.
- „To mój prywatny problem”. Samotność partnerów jest ze sobą powiązana i wpływa na oboje.
Kiedy warto pomyśleć o terapii par?
Czasem rozmowy we dwoje przynoszą ulgę. Bywa jednak, że kręcą się w kółko, kończą się zranieniem albo trudno w ogóle je zacząć. Wtedy wsparcie z zewnątrz może pomóc. Terapia par to przestrzeń, w której obie osoby mogą zostać wysłuchane, a psychoterapeuta lub psychoterapeutka pomaga zrozumieć, co oddala was od siebie i jak odbudowywać kontakt. Nie chodzi w niej o szukanie winnych, ale o przyjrzenie się temu, co dzieje się pomiędzy wami.
Jeśli oddalenie jest częścią szerszych trudności, przydatny może być nasz przewodnik o tym, jak przetrwać kryzys w związku.
Najczęstsze pytania
Czy to normalne, że czuję się samotnie, choć mam partnera lub partnerkę?
To częste doświadczenie. W badaniach starszych osób w małżeństwie dotyczyło od 15% do ponad jednej trzeciej badanych.
Nie kłócimy się. Czy to znaczy, że wszystko jest w porządku?
Niekoniecznie. W związkach obojętnych ludzie czuli się bardziej samotni niż w związkach wspierających.
Czy moja samotność wpływa na drugą osobę?
Badania wskazują, że poczucie samotności partnerów często idzie w parze i może przechodzić z jednej osoby na drugą.
Czy to wina jednej osoby?
Badania ujmują samotność w związku jako coś, co dotyczy całej pary i jakości relacji, a nie winy jednej strony.
Nie musicie zostawać z tym sami
Samotność we dwoje bywa bolesna, ale jej nazwanie jest już krokiem w stronę bliskości. Jeśli chcesz porozmawiać o tym, co dzieje się w Twoim związku, sam lub sama albo razem z partnerem czy partnerką, zapraszamy Cię do Pracowni Psychoterapii Hygge. Możesz zacząć spokojnie, od bezpłatnej konsultacji, podczas której wspólnie zastanowimy się, czy terapia par będzie dla was dobrym kierunkiem.