Może to było w tramwaju, w kolejce w sklepie, podczas spokojnego wieczoru na kanapie, a może w środku nocy. Serce nagle zaczęło bić tak mocno, że czułeś lub czułaś je w gardle. Oddech stał się płytki, jakby powietrza zrobiło się za mało. Pojawiły się zawroty głowy, drżenie rąk, fala gorąca albo zimna. Do tego myśl, która przyćmiła wszystko inne: „dzieje się coś bardzo złego”.
Potem przyszły badania: EKG, krew, może wizyta na SOR-ze. Wyniki w normie. Ulga miesza się z dezorientacją, a czasem ze wstydem. Skoro wszystko jest dobrze, to co to właściwie było? Jeśli znasz to z własnego doświadczenia, ten tekst jest dla Ciebie. Spokojnie przyjrzymy się temu, jak może wyglądać napad paniki, czym może różnić się od codziennego stresu i jak można nad nim pracować w psychoterapii.
Czym jest napad paniki
Napad paniki to nagły epizod bardzo silnego lęku, który może się pojawić bez konkretnego powodu czy realnego zagrożenia. Typowe są kołatanie serca, pocenie się, duszność oraz myśli w rodzaju „mam zawał” albo „umrę” (Medicover).
Warto zatrzymać się przy tych myślach. Nie są przesadą ani dramatyzowaniem. Są częścią samego napadu, tak samo jak przyspieszone tętno. Jeśli w tamtej chwili byłeś przekonany lub byłaś przekonana, że umierasz, nie znaczy to, że coś jest z Tobą „nie tak”. Tak właśnie potrafi działać silny lęk.
Atak paniki – objawy, które mogą Cię zaskoczyć
Wiele osób kojarzy panikę głównie z sercem i oddechem. Lista możliwych objawów jest jednak dłuższa. Według materiałów NHS (Berkshire Healthcare) mogą to być:
- kołatanie albo nierówne, wyraźnie odczuwalne bicie serca,
- zawroty głowy i uczucie, że zaraz zemdlejesz,
- nudności,
- duszność lub uczucie dławienia,
- ból w klatce piersiowej,
- drżenie,
- uderzenia gorąca lub dreszcze,
- drętwienie i mrowienie,
- lęk przed śmiercią,
- poczucie oderwania od własnego ciała.
Oxford Health dodaje do tego parcie na toaletę i suchość w ustach.
Te doznania są prawdziwe. Naprawdę dzieją się w Twoim ciele, nawet jeśli nie wynikają z choroby serca czy płuc. To ważne, bo wiele osób po dobrych wynikach badań zaczyna myśleć, że „sobie to wymyśliło”. Tak nie jest.
Jak przebiega napad paniki
Strach w czasie napadu gwałtownie narasta i zwykle osiąga apogeum w ciągu kilku minut (CBT.pl, Mayo Clinic). Większość napadów trwa od 5 do 20 minut. Są przerażające, ale według NHS nie wyrządzają fizycznej szkody (Berkshire Healthcare).
Napad może przyjść bez ostrzeżenia: podczas jazdy samochodem, na spotkaniu w pracy, a nawet we śnie. Po nim osoba często czuje się zmęczona i wyczerpana (Mayo Clinic). Jeśli po takim epizodzie potrzebowałeś lub potrzebowałaś długo dochodzić do siebie, nie jest to oznaka słabości. Twój organizm przeszedł przez bardzo intensywne przeżycie.
Gdy świat wydaje się nierealny
Jednym z najbardziej niepokojących doświadczeń w czasie napadu bywa poczucie, że „to nie ja” albo że „to nie dzieje się naprawdę”. Specjaliści nazywają to depersonalizacją (poczuciem obcości samego siebie) i derealizacją (wrażeniem, że sytuacja nie dzieje się naprawdę). To częste objawy napadu paniki i nie oznaczają „wariowania” (Medicover).
Strach przed utratą kontroli czy zmysłów jest elementem samego lęku, a nie dowodem na to, że kontrolę rzeczywiście się traci. Samo nazwanie tego zjawiska wielu osobom przynosi odrobinę ulgi.
Czym napad paniki może różnić się od codziennego stresu
Stres zna niemal każdy. To napięcie przed ważną rozmową, gonitwa myśli przy nadmiarze obowiązków, trudność z zaśnięciem przed egzaminem. Często łatwiej wtedy wskazać, co je wywołuje. Jeśli to właśnie przewlekłe napięcie jest Ci bliższe, zajrzyj do tekstu Czujesz, że stres Cię przerasta? Zrozum go i odzyskaj spokój.
Napad paniki przebiega inaczej. Jest nagły, zwykle osiąga szczyt w ciągu kilku minut (Mayo Clinic) i może pojawić się bez konkretnego powodu czy zagrożenia (Medicover), nawet w czasie snu (Mayo Clinic). Dlatego bywa tak dezorientujący: trudno go „wytłumaczyć sobie” sytuacją.
To porównanie jest ogólnym opisem, który ma pomóc Ci się zorientować, a nie zestawem kryteriów diagnostycznych. Jeśli nie masz pewności, czego doświadczasz, warto przyjrzeć się temu razem ze specjalistą lub specjalistką.
Czasem słychać radę: „to tylko stres, weź się w garść”. Tymczasem zaburzenie paniczne to uznane zaburzenie lękowe. Berkshire NHS opisuje zaburzenia lękowe jako stan, w którym stres, strach lub zmartwienie stają się trudne do opanowania i wpływają na codzienne życie (Berkshire Healthcare). To nie kwestia silnej woli, tylko konkretny mechanizm, z którym można pracować.
Badania wychodzą dobrze – i co dalej?
Objawy napadu paniki mogą przypominać problemy z sercem, a myśl „mam zawał” jest dla napadu typowa. Dlatego pierwszy taki epizod zawsze warto skonsultować z lekarzem, a w sytuacji, gdy coś Cię niepokoi i nie masz pewności, co się dzieje, nie wahaj się wezwać pomocy pod numerem 112. Zadbanie o ciało to rozsądny pierwszy krok, a nie przesada.
Gdy badania są w normie, napad paniki staje się jednym z możliwych wyjaśnień. Dobre wyniki nie znaczą, że zmyślasz. Warto omówić je z lekarzem lub lekarką i zapytać, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. Jednym z tropów, którym warto się przyjrzeć, może być też to, jak Twój organizm reaguje na lęk.
Jeden napad to jeszcze nie zaburzenie paniczne
Pojedynczy napad, nawet bardzo przerażający, nie oznacza automatycznie zaburzenia. Zaburzenie paniczne rozpoznaje się na podstawie częstości napadów i ich wpływu na życie, w tym lęku przed kolejnymi epizodami. Ważną oznaką jest unikanie, na przykład zostawanie w domu albo rezygnacja z tłumu i komunikacji miejskiej (Oxford Health).
Według brytyjskich szacunków zaburzenie paniczne dotyczy około 1,7% populacji, a pojedynczych napadów paniki doświadcza znacznie więcej osób (Oxford Health). W zaburzeniu panicznym napady mogą pojawiać się od raz lub dwa razy w miesiącu do kilku razy w tygodniu, często bez wyraźnego powodu (Berkshire Healthcare).
Objawy często zaczynają się pod koniec okresu nastoletniego lub we wczesnej dorosłości i częściej dotyczą kobiet niż mężczyzn. Jednym z czynników ryzyka jest rodzinna historia napadów paniki (Mayo Clinic).
Ten opis nie służy do stawiania sobie diagnozy. Ma raczej pomóc Ci zobaczyć, że to, co przeżywasz, ma swoją nazwę i nie jest czymś wyjątkowym ani wstydliwym. Szerzej o tej grupie trudności piszemy w tekście Zaburzenia lękowe – gdy strach przejmuje kontrolę.
Lęk przed lękiem, czyli co podtrzymuje problem
Po pierwszym napadzie wiele osób zaczyna uważniej wsłuchiwać się w swoje ciało. Każde mocniejsze uderzenie serca czy lekki zawrót głowy może wtedy wzbudzać niepokój: „czy to znowu się zaczyna?”. Pojawia się też naturalna chęć, by omijać miejsca, w których napad się zdarzył.
To zrozumiałe, bo chcemy się chronić. Okazuje się jednak, że unikanie miejsc i skupianie się na doznaniach z ciała może sprawiać, że te doznania stają się bardziej zauważalne, a to podtrzymuje problem (Oxford Health). Tak tworzy się błędne koło: im bardziej boisz się lęku, tym czujniej obserwujesz ciało. Im czujniej je obserwujesz, tym więcej sygnałów zauważasz, a każdy z nich może uruchomić kolejną falę strachu.
Dobra wiadomość jest taka, że skoro to koło ma swój mechanizm, można się mu przyjrzeć i stopniowo je rozluźniać.
Jak może wyglądać praca nad napadami paniki w terapii
Każda terapia jest inna i dopasowana do konkretnej osoby, ale w pracy z napadami paniki powtarza się kilka ważnych elementów.
Zrozumienie, co się dzieje
Pierwszym krokiem jest zwykle spokojne przyjrzenie się temu, jak przebiegają Twoje napady: co je poprzedza, co dzieje się w ciele, jakie myśli się pojawiają i co robisz potem. Samo zrozumienie mechanizmu „lęku przed lękiem” bywa dla wielu osób pierwszym momentem ulgi.
Inne reagowanie na sygnały z ciała
W terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) osoba uczy się innego reagowania na fizyczne objawy lęku, a napady mogą wtedy stawać się rzadsze (NIMH, „Panic Disorder: When Fear Overwhelms”). Chodzi o to, by przyspieszone tętno czy płytszy oddech przestały być automatycznie odczytywane jako sygnał katastrofy.
Stopniowy powrót do tego, czego unikasz
Częstą metodą jest terapia ekspozycyjna, czyli stopniowe mierzenie się z lękami i powrót do unikanych aktywności. Czasem łączy się ją z ćwiczeniami relaksacyjnymi (NIMH). „Stopniowo” jest tu słowem kluczowym. Nikt nie oczekuje, że od razu wsiądziesz do zatłoczonego metra. Tempo ustala się wspólnie z terapeutą lub terapeutką, krok po kroku, tak, by każde wyzwanie było do udźwignięcia.
Bez wstydu, we własnym tempie
Jeśli przeżyłeś lub przeżyłaś napad paniki, mogłeś lub mogłaś poczuć się zawstydzony czy zawstydzona tym, że „nic Ci nie jest”, a jednak było tak strasznie. Chcemy, żebyś zapamiętał lub zapamiętała jedno: Twoje doświadczenie było prawdziwe. Ciało naprawdę biło na alarm, nawet jeśli nie było realnego zagrożenia. To nie świadczy o słabości ani o tym, że coś sobie wmawiasz.
Nie musisz czekać, aż napady staną się częste, a unikanie zacznie zawężać Twoje życie. Rozmowa ze specjalistą lub specjalistką może pomóc zrozumieć, co się dzieje, i zobaczyć, jakie kroki mogą być dla Ciebie dobre.
Jeśli chcesz porozmawiać o tym, co przeżywasz, w spokojnej i bezpiecznej atmosferze, zapraszamy Cię na bezpłatną konsultację w Pracowni Psychoterapii Hygge. Razem zastanowimy się, czy psychoterapia może być dla Ciebie wsparciem i jak mogłaby wyglądać.
Gdzie szukać pomocy od razu
Jeśli Twoje życie lub zdrowie jest zagrożone, zadzwoń pod numer 112. Całodobowo i bezpłatnie dorosłym w kryzysie pomaga Centrum Wsparcia: 800 70 2222. Telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie to 116 123, a dla dzieci i młodzieży 116 111.